آران و بيدگل:
اهالي آران Ùˆ بيدگل در شمال کاشان تا قبل از جنگ جهاني اول، قاليباÙÙŠ را به عنوان ØØ±ÙÙ‡ اصلي دنبال مي کردند، ليکن در جوار آن به "شعر باÙÙŠ" نيز اشتغال داشتند. بعد از جنگ دوم جهاني Ùˆ تأسيس کارخانجات ريسندگي Ùˆ باÙندگي Ùˆ رکود پارچه باÙÙŠØŒ توجه اهالي به قالي باÙÙŠ بيشتر جلب شد. آران Ùˆ بيدگل به واسطه داشتن بسياري از عوامل Ø¨Ø§ÙØª قالي (نقشه Ú©Ø´ØŒ پشم ÙØ±ÙˆØ´ØŒ رنگرز Ùˆ چله دوان) تعداد بسياري از کارگاههاي متعلق به ØªÚ©Ø¨Ø§ÙØ§Ù† را در خود جاي داده است.
بخشي از خامه مصرÙÙŠ در آران وبيدگل، به وسيله اهالي Ùˆ با وسايل دستي توليد مي شود Ùˆ به واسطه کاربرد مخلوطي از خامه ها جنس آنها مرغوب نيست. از آنجا Ú©Ù‡ بالنسبه درشت با٠نيز هست Ø¸Ø±Ø§ÙØª قاليهاي اين بخش معمولاً بين 20 تا 30 رج در گره در نوسان است. قاليهاي بارجشمار بيشتر 35-40 متعلق به شرکت ÙØ±Ø´ است.
قاليهاي آران با Ø¨Ø§ÙØªÙŠ ÙØ´Ø±Ø¯Ù‡ مشخص هستند . نقشه قديمي آران در Ø·Ø±Ø Ù„Ú†Ú© ترنج با متن قرمز آجري بوده Ú©Ù‡ در آنها ترنج Ùˆ ØÙˆØ§Ø´ÙŠ Ø¨Ù‡ رنگ آبي سير خودنمايي ميکرد ليکن نقشه متداول Ùˆ رايج آران Ùˆ بيدگل نقشه هاي شهري کاشان است. نقشه معرو٠به شمس يا درباري در اين منطقه بيشتر رواج دارد. قراء نوش آباد Ùˆ نصر آباد در مجاورت آران به تندباÙÙŠ Ùˆ خوب باÙÙŠ مشهورند Ùˆ از نظر باÙندگي منطقه خوبي به شمار مي آيند.
نقشه اي Ú©Ù‡ در نوش آباد عموميت ÙŠØ§ÙØªÙ‡ØŒ ترنج Ùˆ Ù…ØØ±Ø§Ø¨ ناميده مي شود، Ú©Ù‡ آن را اقتباس از آثار معرو٠به نصرالله خان، همدوره ميرزا عباس صانعي مي دانند Ùˆ بعضي را عقيده بر اين است Ú©Ù‡ اين نقش اززمان صÙويه رايج شده Ùˆ تقليدي از تذهيب پشت جلد کتابهاست. نقشه Ø§ÙØ´Ø§Ù† نيز Ú©Ù‡ کپيه اش از اصÙهان Ùˆ کاشان خريداري مي شود، در Ù…ØÙ„ متداول است Ùˆ اهميت زيادي را دارا نيست.
کاشان:
برخي آثار مکشوÙÙ‡ از تپه باستاني غرب کاشان يعني سيلک بيانگر اين نکته اند Ú©Ù‡ مقارن ØÚ©ÙˆÙ…ت ØÙ…ورابي در بين النهرين اين منطقه مقر قبايل کاسويا کاشو بوده Ú©Ù‡ بعداً به کاسيان Ùˆ کاشيان Ùˆ بالاخره به کاشان مبدل شده است.
روايتي نيز هست Ú©Ù‡ بناي اين شهر به دستور زبيده همسر هارون الرشيد بوده، ليکن چگونگي انتخاب اين خطه کويري براي سکونت، همچنان در پرده ابهام مانده است. تنها شايد بتوان بدين باور متکي بود Ú©Ù‡ کاشان امروز در زمانهاي قديم صورتي اين چنين نداشته Ùˆ خطه اي جانبخش Ùˆ ÙØ±Ø انگيز بوده است. با دقت در متون تاريخي Ùˆ Ø³ÙØ±Ù†Ø§Ù…Ù‡ هاي جهانگردان نشانه هاي بسياري از سوابق تاريخي کاشان به عنوان توليد کننده پارچه هاي گرانبها بدست مي آيد.
امروزه باÙندگان کاشان را مي بايد وارث باÙندگان پارچه ها Ùˆ منسوجات گلابتون Ùˆ انواع مخمل يا اطلسد د وزي Ùˆ ØªØ§ÙØªÙ‡ هايي دانست Ú©Ù‡ سالها با نام پارچه هاي هرمزي، نام ايران را در دورترين نقاط دنيا بر سر زبانها جاري مي ساختند. بديهي است، ØØªÙŠ Ù¾ÙŠØ´ از آنکه مارکوپولو در Ù…Ø³Ø§ÙØ±ØªØ´ به ايران در قرن Ù‡ÙØªÙ… هجري توجهش بدين منسوجات جلب شود، باÙندگان کاشاني به اين ØØ±ÙÙ‡ اشتغال مي ورزيده اند. شواليه شاردن در ذکر Ù…Ø³Ø§ÙØ±ØªØ´ درباره کاشان چنين مي گويد: در هيچ نقطه اي از ايران بيش از اين شهر Ùˆ اطرا٠آن، اطلس Ùˆ مخمل، ØªØ§ÙØªÙ‡ Ùˆ ØØ±ÙŠØ± موجدار وزري ساده Ùˆ گلدار Ùˆ يا ابريشم مخلوط به زر Ùˆ سيم Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ نمي شود.
آنتوان شرلي نيز به همين نکته معتر٠است. کارترايت از مبلغين مسيØÙŠ Ù†ÙŠØ² Ú©Ù‡ به سال 1600 ميلادي به کاشان آمده، ضمن ستايش قاليها Ùˆ قاليچه ها Ùˆ کاشيها Ùˆ ظرو٠چيني ØŒ کاشان را مرکز معاملات اين گونه اجناس مي داند
مقارن با اوج گيري رنسانس در اروپا، در کاشان عصر صÙوي قاليهاي توليد مي گرديد Ú©Ù‡ بخاطر زيبايي Ø§ÙØ³Ø§Ù†Ù‡ اي شان امروزه موجب شکوه Ùˆ Ø§ÙØªØ®Ø§Ø± موزه ها Ùˆ کلکسيونهاي بزرگ شخصي مي باشند. نوشته هاي قرن Ù‡ÙØ¯Ù‡Ù… Ùˆ هيجدهم ميلادي ØªØµØ±ÙŠØ Ù…ÙŠ کنند Ú©Ù‡ کاشان مرکز Ø¨Ø§ÙØª قالي درباري بوده Ùˆ توسط شاه عباس کبير (1628-1587 Ù…) بنياد گذاشته شده است Ùˆ قاليهاي ابريشمين نقره با٠و زربا٠که به نام قالي شاه عباس معرو٠است، به اين Ù…ØÙ„ نسبت داده مي شود.
قديمي ترين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÙŠ Ù…ØªØ¹Ù„Ù‚ به کاشان بر مي گردد به ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÙŠÙŠ Ú©Ù‡ در قرن 11 هجري Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده. اين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ عموماً داراي طرØÙ‡Ø§ÙŠ Ú¯Ø±ÙØª Ùˆ گير Ùˆ شکارگاه هستند Ùˆ Ù…ØÙ„ Ø¨Ø§ÙØª آنها عموماً موردترديد قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است اينکه آيا اين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ متعلق به اصÙهان، تبريز يا کاشان مي باشد. نمونه مهم آن گروه متعلق به موزه ÙØ±Ø´ ايران است. Ú©Ù‡ همتاي آن در موزه متروپولتين آمريکا است، Ú©Ù‡ ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ آن با نمونه موجود در موزه ÙØ±Ø´ ايران ÙØ±Ù‚ مي کند. بعد از اين گروه از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ بايد از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÙŠ Ù¾ÙˆÙ„ÙˆÙ†Ø² يا لهستاني نام برد Ú©Ù‡ تعدادي از آنها نيز در کاشان Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده اند. Ú©Ù‡ اين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ عموماً داراي رنگ بندي Ø³ÙØ§Ø±Ø´ÙŠ Ø§Ø³Øª. از اواخر قرون 17 Ùˆ 18 تا اواسط قرن 19 خبري از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÙŠ Ú©Ø§Ø´Ø§Ù† نيست.
120 سال پيش در کاشان مردي به نام ØØ§Ø¬ ملا ØØ³Ù† Ú©Ù‡ با بانويي از اهالي اراک ازدواج کرده وارد کننده مرينوس منچستر بوده است، با رکود صنعت، پشماي باقي مانده را توسط همسرش تبديل به ÙØ±Ø´ نمود.
دومين گروه از قاليچه ها در خانه بروجردي Ùˆ سومي در خانه طباطبايي Ú©Ù‡ هر دو از تجار کاشان بودند Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شدند.
کاشان با توليدات قالي، Ú©Ù‡ امروزه مايه Ø§ÙØªØ®Ø§Ø± موزه ها Ùˆ مجموعه هاي خصوصي است، نقش بسزايي در تجديد ØÙŠØ§Øª هنري ايران داشته است. درباره هنر ÙØ±Ø´Ø¨Ø§ÙÙŠ در اين شهر کاÙÙŠ است يادآور شويم Ú©Ù‡ استاد کار قالي معرو٠شيخ صÙÙŠØŒ استاد مقصود کاشاني بوده است.
Ø¨Ø§ÙØª قالي معرو٠به شيخ صÙÙŠ در تبريز، با توجه به عدم وجود امنيت در اين شهر Ú©Ù‡ بارها توسط عثمانيان مورد تاخت Ùˆ تاز قرار مي Ú¯Ø±ÙØªØŒ تا آنجا Ú©Ù‡ شش سال بعد از پايان ÙŠØ§ÙØªÙ† Ø¨Ø§ÙØª ÙØ±Ø´ (946 هجري/1539 ميلادي) تبريز به تصر٠ترکها درآمد، مورد ترديد است. زيرا اگر اين قالي در تبريز Ùˆ هنگام تصر٠اين شهر Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده بود، گره ترکي در آن بکار مي Ø±ÙØªØŒ در ØØ§Ù„ÙŠÚ©Ù‡ با گره ÙØ§Ø±Ø³ÙŠ Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده Ùˆ اگر اين نيز صورت Ù†Ù¾Ø°ÙŠØ±ÙØªÙ‡ بود مي بايست اين قالي Ù†Ùيس امروزه به جاي آنکه در موزه ويکتوريا Ùˆ آلبرت باشد، جزو غنايم عثمانيان در موزه استانبول مي بود. البته اين امر نيز امکان دارد Ú©Ù‡ استاد مقصود کاشاني با صدها قاليبا٠براي Ø§ØØ¯Ø§Ø« کارگاه قاليباÙÙŠ سلطنتي به تبريز آمده Ùˆ پس از اشتغال در تبريز Ùˆ انتقال پايتخت، از تبريز به آنجا Ø±ÙØªÙ‡ باشد، ليکن درلا به لاي ØµÙØØ§Øª تاريخ شواهدي در اين مورد در دست نيست. ØØ§Ù„ اگر اين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ در تبريز Ùˆ قزوين تهيه نشده باشند، قالي اردبيل Ùˆ قاليهاي مشابه در کجا Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده اند؟ روي ديگر سکه را نيز نبايد ÙØ±Ø§Ù…وش کرد Ú©Ù‡ آيا لقب کاشاني به مناسبت تولد استاد مقصود در کاشان بوده است Ùˆ يا اينکه تنها لقبي است Ú©Ù‡ از نياکان گذشته اش به يادگار مانده است.
کاشان نيز از دايره ØÙˆØ§Ø¯Ø« Ùˆ بلايا Ùˆ تهاجم اقوام Ùˆ مهاجمان مغول Ùˆ Ø§ÙØºØ§Ù† هيچ گاه به دور نبوده است Ùˆ صنعت ÙØ±Ø´Ø¨Ø§ÙÙŠ در آن پيوسته دستخوش ØÙˆØ§Ø¯Ø« بوده است.Ù…ØªØ£Ø³ÙØ§Ù†Ù‡ بعد از اين دوره قاليباÙÙŠ مانند ساير مناطق از رونق Ø§ÙØªØ§Ø¯. اØÙŠØ§Ø¡ مجدد قالي باÙÙŠ در کاشان تا ØØ¯ÙˆØ¯ زيادي مرهون ÙØ¹Ø§Ù„يتهاي ØØ§Ø¬ ØØ³Ù† – ØØ§Ø¬ Ù…ØÙ…د Ø¬Ø¹ÙØ± اصÙهانيان Ùˆ استاد ØØ³ÙŠÙ† کاشي Ùˆ از طرÙÙŠ به علت بکار Ø§ÙØªØ§Ø¯Ù† ÙˆØ§ØØ¯Ù‡Ø§ÙŠ Ù†Ø³Ø§Ø¬ÙŠ ماشيني مي باشد Ú©Ù‡ تعدادي از باÙندگان منسوجات اين شهر را وادار به روي آوردن به قاليباÙÙŠ نمود.
صر٠نظر از جريانات Ùوق، زيانهاي راهيابي ماشينهاي نساجي به روستاها Ùˆ پديدار شدن پارچه هاي گوناگون ماشيني اروپايي Ùˆ ورود بي رويه آنها، براي کاشان نيز کمتر از ÙØªÙ†Ù‡ مغول نبوده است. در اين ميان تنها روستاهايي Ú©Ù‡ از تجربياتي در کار قاليباÙÙŠ بهره مند بودند به دلايل خاصي آمادگي پذيرش آن را به عنوان رکن اساسي معيشت داشته اند Ùˆ نقش عمده اي در اين زمينه به عهده Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ اند.
قاليباÙÙŠ در کاشان به طور کلي شامل شهر کاشان Ùˆ آران وبيدگل، نطنز Ùˆ جوشقان قالي است Ú©Ù‡ گستردگي Ùˆ وسعت آن ØØªÙŠ ØªØ§ بعضي از دهستانهاي گلپايگان، Ù…ØÙ„ات، اردستان Ùˆ اصÙهان نيز امتداد مي يابد.
شهر کاشان به عنوان Ù…ØÙˆØ± اصلي نقش بسيار مهمي را در ارتباط با ديگر نقاط به عهده دارد، Ùˆ به واسطه عواملي چند، بسياري از توليدات مناطق ديگر را جذب بازار خود مي نمايد.
اين توليدات را مي توان در ØØ§Ù„ت کلي با توجه به نقشه Ùˆ جزئيات Ùني باÙندگي آن به دو دسته کاملاً مجزا تقسيم کرد، Ú©Ù‡ اين تقسيم بندي عبارت است از توليدات کاشان، نطنز Ùˆ توليدات جوشقان. زيرا در اين منطقه دو نوع قالي کاملاً Ù…ØªÙØ§ÙˆØª Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شود: قالي کاشان با Ø·Ø±Ø Ùˆ نقشه کاملاً Ù…ØªÙØ§ÙˆØª در کاشان Ùˆ نطنز Ùˆ دهات اطرا٠آنها Ùˆ قالي جوشقاني با Ø·Ø±Ø Ùˆ نقشه خاص Ù…ØÙ„ÙŠ در سرتاسر جوشقان.
- ساختار
در کاشان Ùˆ آران وبيدگل تار Ùˆ پود از نخ پنبه اي است، Ùˆ ابريشم Ùقط در قاليهاي بسيار ظري٠به کار مي رود. براي پود زير Ú©Ù‡ ضخيمتر از پود رو است(پود زير)ØŒ از دو نوع نخ کاشاني (Ø§ØµØ·Ù„Ø§ØØ§Ù‹ شهري Ùˆ اصÙهاني) Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ مي شود. نخ اصÙهاني Ú©Ù„ÙØª تر از نخ شهري است، به Ù†ØÙˆÙŠ Ú©Ù‡ پود 10 لاي اصÙهاني معادل پود 12 لاي شهري است. نخ شهري از نخ نمره 5 است Ùˆ پود زير متداول از 16 تا 24 لا دارد، 24 لايي را بيشتر در قاليهاي 15تا20 رجي جوشقاني مصر٠مي کنند اما گاهي اوقات در قاليهاي کاشاني هم پود 24 لايي به کار مي رود.
قالي کاشان Ùˆ آران وبيدگل با ÙŠÚ© نظر سريع هم از طريق Ø¨Ø§ÙØª بسيار ظري٠(گره با پرز کوتاه Ùˆ ظريÙ) Ú©Ù‡ جزئيات تمام نقشها را ظاهر مي سازد Ùˆ هم از طريق پشم بسيار عالي مرينوس آن Ú©Ù‡ به Ø³Ø·Ø Ù‚Ø§Ù„ÙŠ ÙŠÚ© ØØ§Ù„ت مخملي مي دهد، قابل تشخيص است. بدون ترديد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از پشم استراليايي توسط کسي انجام شده Ú©Ù‡ اساس توليد ÙØ±Ø´ نوين کاشان را گذاشته Ùˆ وارد کننده همين پشم Ùˆ بنيان گذار باÙندگي شهر بوده است.
علاوه بر آن بقيه پشمها از توليدات گله داري هاي خراسان، آذربايجان، کرمانشاهان Ùˆ تهران تهيه مي شوند. سابقاً در کاشان قاليها Ùˆ قاليچه هاي ابريشمي بسيار ظري٠و همچنين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÙŠ Ú©Ø±Ú©ÙŠ مرغوبي Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شد. ولي امروزه شهر قم در زمينه اين ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ بر اين شهر پيشي Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است.
در قالي هايي Ú©Ù‡ تا جنگ جهاني اول Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده اند، Ø§Ø±ØªÙØ§Ø¹ پرز عموماً کوتاه بوده است. برعکس، در Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ هاي جديد، پرز متوسط يا بلند را ØªØ±Ø¬ÙŠØ Ù…ÙŠ دهند. ظاهراً براي شستشوي شيميايي،که رنگ ها را تخÙي٠داده Ùˆ ملايم تر مي کند، تناسب بيشتري دارد. در قالي هاي پشمي کاشان، بلندي پرز قالي متوسط است. در ØØ§Ù„ÙŠÚ©Ù‡ در قالي هاي آران Ùˆ بيدگل اين پرز در Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ هاي متداول تر Ú©Ù‡ داراي رنگ هاي ابتدايي تري نيز هستند، بسيار بلندتر است. در قالي آران Ùˆ بيدگل ØŒ مثل قاليهايي Ú©Ù‡ در نصيرآباد، Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شوند، گره هاي ÙØ§Ø±Ø³ÙŠ Ø¨Ø§Ù Ø¢Ù† درشت تر هستند Ùˆ در هر دسي متر مربع Ùقط 500 تا 1600 گره وجود دارد. در ØØ§Ù„ÙŠÚ©Ù‡ در قالي بسيار قديمي کاشان در هر دسي متر مربع 2500 تا 4800 گره داريم (ØØªÙŠ Ø¯Ø± بعضي قالي هاي ابريشمين، اين تعداد به 8000 گره نيز مي رسد). بعلاوه، گره Ø¬ÙØªÙŠØŒ بيش از پيش در قالي هاي کاشان رواج پيدا مي کند.
قالي هاي کاشان Ùˆ قالي هاي آران Ùˆ بيدگل ØŒ به استثناي قالي هايي Ú©Ù‡ کلاً از ابريشم Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده اند، داراي ÙŠÚ© Ø¨Ø§ÙØª متراکم Ùˆ ضخيم هستند در پشت قالي، پود ديگري را مشاهده مي کنيم Ú©Ù‡ نازک تر Ùˆ جنس آن نيز پنبه اي است Ùˆ رنگ آن آبي مي باشد. بنابراين اين قالي ها قطعاً پس از هر رج گره، داراي دو رشته پود مي باشند Ú©Ù‡ اولين رشته پود به صورت کشيده است Ùˆ دومين رشته ØØ§Ù„ت شل Ùˆ آزاد دارد.
قسمت گليم Ø¨Ø§ÙØª Ùˆ بدون گره قالي را معمولاً Ùقط در يکطر٠آن، در بالا يا در پائين مشاهده مي کنيم. اين قسمت گليم Ø¨Ø§ÙØª ازطريق عبور دو رشته نخ پشمي ÙŠÚ©ÙŠ به رنگ قرمز Ùˆ ديگري به رنگ سبز به وجود آمده است، در ØØ§Ù„ÙŠÚ©Ù‡ انتهاي ديگر قالي داراي ريشه مي باشد.
ويژگيهاي ÙØ±Ø´ امروز کاشان بطور كلي عبارتند از:
داشتن زمينه لاکي با ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ سرمه اي. در بعضي از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ زمينه ÙØ±Ø´ Ú©Ù‡ عموماً به رنگ بژ مي باشد در ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ هم Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ شده است.
داشتن رجشمار پايين (30 تا 45 رج).
داشتن ترنج لوزي شکل متمايل به بيضي.
داشتن اسليمي هاي سÙيد رنگ در دور Ù„Ú†Ú© Ùˆ ترنج Ùˆ ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ ها.
ÙØ±Ø´ کاشان Ø§Ø²Ù„ØØ§Ø¸ طراØÙŠ ØªØØª تأثير Ø·Ø±Ø Ú¯Ø±Ø¯Ø§Ù† Ùˆ Ù„Ú†Ú© ترنج اصÙهان مي باشد ولي Ø¸Ø±Ø§ÙØª Ùˆ دقت اصÙهان را ندارد Ùˆ رنگ بندي پايين تري دارد (ØØ¯Ø§Ú©Ø«Ø± 10 رنگ)
- طرØÙ‡Ø§ÙŠ Ø±Ø§ÙŠØ¬
نقوش رايج قالي هاي کاشان عموماً ترکيبي از نقش هاي تزئيني بوده است، Ú©Ù‡ از ترنج مرکزي چند قسمتي Ùˆ Ù„Ú†Ú© هاي مربوط به آن تشکيل مي شده است همانطورکه در قاليهاي ايراني مرسوم است، ترنج مرکزي از تعداد زيادي ترنج Ù…ØªØØ¯ المرکز تشکيل ÙŠØ§ÙØªÙ‡ Ùˆ ترنج مياني داراي ØØ§Ù„ت خاصي به Ø´Ú©Ù„ ÙŠÚ© چليپاي ستاره اي يا شاخه شاخه است. در مقابل، ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ اصلي قاليها داراي نقوش درشتي است Ú©Ù‡ به صورت دو برگ در دو طر٠شاخه Ùˆ با چهار نوع کوچکتر از همين نوع نقش ØÙاظت مي شده اند. در روي زمينه Ùˆ Ù„Ú†Ú© هاي قالي، بازي ظريÙÙŠ از ساقه هاي باريک Ùˆ رشته هاي نرمي دويده Ùˆ زمينه اي با نقشهاي برگ خرما، گلهاي ختمي، گلهاي Ù†ÙŠÙ„ÙˆÙØ± آبي، گلهاي سرخ Ú©ÙˆÚ†Ú©ØŒ برگهاي نوک تيز Ùˆ غيره پوشيده بوده Ùˆ همه آنها به شيوه اي طراØÙŠ Ø´Ø¯Ù‡ بودند Ú©Ù‡ اندکي ØØ§Ù„ت هندسي شده داشته اند. اين ويژگي آخر، پس از جنگ اول جهاني کلاً در اين قاليها از بين Ø±ÙØªÙ‡ است. بنابراين Ø·Ø±Ø Ø¬Ø¯ÙŠØ¯ÙŠ را Ú©Ù‡ در روي اين قاليها ظاهر شده Ùˆ مرکب از مجموعه گياه سبز Ùˆ خرمي است، در دور ترنج مرکزي مي بينيم. در اين دوره مثل توليدات معاصر، ترنج تمايل به Ú©ÙˆÚ†Ú© شدن دارد Ùˆ مبدل به Ø´Ú©Ù„ بيضي مي شود. در قاب اصلي ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ Ùˆ در روي ÙŠÚ© زمينه آبي دريايي، نقشي را مي بينيم Ú©Ù‡ از گلهاي درشت Ùˆ برگهاي نخل زينتي تشکيل شده است Ùˆ در لابلاي آنها به تناوب گلهاي Ú©ÙˆÚ†Ú© قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ اند. اين Ø·Ø±Ø Ø§Ø² نقشهاي قديمي هراتي Ú©Ù‡ آنرا مستوÙÙŠ مي نامند الهام Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ شده است. معمولاً در اين قاليها چهار يا شش عدد قاب ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ اي به اضاÙÙ‡ ÙŠÚ© لبه باريک، يعني ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ اي Ú©Ù‡ در کناره قالي Ù‚Ø±Ø§Ø±Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ Ùقط داراي ÙŠÚ© رنگ آبي يا قرمز است وجود دارد.
قاليهاي کاشان عموماً Ùˆ بخصوص در ابعاد سجاده اي آن، گرايش به ترکيب نقش تزئيني Ú©Ù‡ در بالا ØªÙˆØ¶ÙŠØ Ø¯Ø§Ø¯Ù‡ شده دارند. در قاليهايي با ابعاد متوسط Ùˆ بزرگ، معمولاً زمينه عاري از ترنج وجود دارد Ùˆ جاي آن را به اسليمي هاي Ú¯Ù„ داري داده اند Ú©Ù‡ در تمام Ø³Ø·Ø Ø²Ù…ÙŠÙ†Ù‡ گسترده هستند. نقش مشابهي نيز در قاليهاي نادري Ú©Ù‡ داراي زمينه سÙيد عاجي هستند ديده مي شود. از طر٠ديگر، در نوع سجاده ها، پاره اي از قاليها از نوع قاليهاي نمازي، با نقش درخت زندگي Ú©Ù… نيست. اين درخت از گلداني بيرون آمده است Ú©Ù‡ در پايه زمينه قرار دارد Ùˆ خود درخت نيز تقريباً سر به قوس Ù…ØØ±Ø§Ø¨ مي سايد. در قاليهاي ابريشمين کاشان Ú©Ù‡ Ù…ØØµÙˆÙ„ جديد هستند، معمولاً مجموعه تصاوير Ùˆ ØØ§Ù„ت تصويرگري آن نسبت به سنت ÙˆÙØ§Ø¯Ø§Ø± مانده است. براي همين است Ú©Ù‡ خطر مواجهه با تصاوير نامناسب از کتابهاي يا کارت پستالهاي مصور Ùˆ يا عکسهاي اسکناس Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ شده اند، وجود ندارد. در اين قاليها اکثراً تصاوير پرندگان، چهار پايان، گياهان، درخت زندگي، سوارکاران صØÙ†Ù‡ هايي از شکار، Ø´Ú©Ù„ موجودات اسطوره اي Ùˆ يا Ø§ÙØ³Ø§Ù†Ù‡ اي مثل اژدهاي پرنده، واق واق، درخت سخنگو Ú©Ù‡ مي دانيم در انتهاي شاخه هاي آن سر ÙŠÚ© ØÙŠÙˆØ§Ù† وجود دارد ديده مي شوند.
در سوابق تاريخي ÙØ±Ø´Ø¨Ø§ÙÙŠ کاشان ديديم Ú©Ù‡ اين ØØ±ÙÙ‡ در کاشان، ريشه در زمانهاي دور داشته Ùˆ علي رغم Ø¨ØØ±Ø§Ù†Ù‡Ø§ÙŠ Ø§Ù‚ØªØµØ§Ø¯ÙŠ توانسته است، همچنان به بقاي خويش ادامه دهد. در اين روند درخواست بازارهاي جهاني گاه اعمال کننده سليقه خويش براي ارائه توليدات با نقوش Ùˆ ساختاري مخصوص بوده است در اين راستا قاليهاي اواخر قرن نوزدهم کاشان بواسطه Ø¨Ø§ÙØª بسيار ظري٠و پشم بسيار Ù„Ø·ÙŠÙØŒ به Ø±Ø§ØØªÙŠ Ø¯Ø± اولين نظر قابل تشخيصند.
نقوش تزئيني مثل آنچه Ú©Ù‡ مرسوم قاليهاي ايراني است مشتمل بر مداليوني بزرگ در مرکز Ùˆ لچکهايي در اطرا٠بوده است نقش مرکزي خود از چندين مداليون Ù…ØªØØ¯Ø§Ù„مرکز تشکيل مي شد. اين نقش Ú©Ù‡ بصورت نقشي ستاره اي (شبيه دانه برÙ) بود بوسيله Ù„Ú†Ú© هايي در Ø§Ø·Ø±Ø§Ù Ø§ØØ§Ø·Ù‡ مي شد Ùˆ نقشهاي اسليمي Ùˆ ختايي با تزئين زمينه Ùˆ لچکها بدان ØØ§Ù„تي پويا Ùˆ زنده مي بخشيدند Ùˆ اينها همه داراي ترکيبي دقيق بودند Ú©Ù‡ بعد از جنگ ديگر رعايت نشد Ùˆ اين ØØ§Ù„ت به نقوشي ساده Ùˆ همگون در اطرا٠ترنج مرکزي تبديل شد، Ùˆ ترنج مرکزي نيز Ø±ÙØªÙ‡ Ø±ÙØªÙ‡ مانند نقوش امروزي کوچکتر شده Ùˆ با پيوستن به ديگر اجزا، قالبي بيضي Ø´Ú©Ù„ را Ù¾Ø°ÙŠØ±ÙØª.
از Ø·Ø±Ø Ù„Ú†Ú© ترنج سنتي کاشان (ترنج ظري٠و کشيده به رنگ آبي سرمه اي Ú©Ù‡ عيناً اين رنگ در لچکها Ùˆ ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ نيز تکرار شده) در ÙŠÚ© زمينه لاکي رنگ Ùˆ يا برعکس ترنج لاکي در متن سرمه اي در برخي از مراکز قاليباÙÙŠ ايران مانند کاشمر، يزد، اردستان Ùˆ همچنين کشور مصر تقليد مي شود.
صر٠نظر از طرØÙ‡Ø§ÙŠ Ù„Ú†Ú© ترنج Ùˆ نقوش شاه عباسي Ùˆ اصÙهاني، Ø·Ø±Ø Ù‚Ø§Ù„ÙŠÙ‡Ø§ÙŠ ساروق مشتمل بر Ø·Ø±Ø Ú¯Ù„ Ùˆ بوته با زمينه اي به رنگ سرخ، براي مدتها نقش قاليهاي قديمي کاشان را شامل مي گرديد.
- رنگ بندي
رنگ نقوش در قاليهايي Ú©Ù‡ داراي زمينه سÙيد عاجي هستند، عموماً خاکستري، قهوه اي، توتوني، عاجي Ùˆ سياه است. Ùˆ در قاليهاي داراي نقوش هراتي موسوم به مستوÙÙŠ Ú©Ù‡ قبلاً به آنها اشاره شد رنگها داراي آن Ù„Ø·Ø§ÙØª Ùˆ Ø¸Ø±Ø§ÙØª لازم نيستند Ùˆ اين امر بخصوص در قاليهاي جديد مشاهده مي شود. معمولاً در اين قاليها دو رنگ مسلط وجود دارد Ú©Ù‡ آبي Ùˆ قرمز هستند (مايه هاي مختلÙÙŠ از قرمز آجري) Ùˆ موجب بوجود آمدن يکنواختي نسبتاً تيره اي در رنگ قالي مي شوند.
علاوه بر موارد Ùوق در بازار، ÙØ±Ø´ÙŠ Ø¨Ù†Ø§Ù… کاشان پنج رنگ نيز عرضه مي شود Ùˆ همانطور Ú©Ù‡ از معني آن بر مي آيد در رنگرزي اليا٠آن Ùقط پنج رنگ بکار Ø±ÙØªÙ‡ است. برخي از رنگهاي Ùوق در گويش Ù…ØÙ„ÙŠ واژه مخصوصي دارند. قسمتي از آنها به Ø´Ø±Ø Ø²ÙŠØ± است: شکري (به رنگ کرم)ØŒ مله اي، ( رنگي است بين زرد Ùˆ نارنجي Ùˆ از مخلوط کردن نص٠استکان رنگ زرد Ùˆ چهار قطره سرمه اي به دست مي آيد. اين رنگ به سکه اي نيز شهرت دارد)ØŒ دوغي ( صورتي پررنگ) Ùˆ چهره اي Ú©Ù‡ همان صورتي کمرنگ است.
- ابعاد
هر چند Ú©Ù‡ در برخي مناطق کاشان ØµØ±ÙØ§Ù‹ قاليچه Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شود با Ø§ÙŠÙ†ØØ§Ù„ همچنانکه پيشتر نيز اشاره شد. در نقاط ديگري Ú©Ù‡ با عنوان نقاط مختلط با٠از آنها نام برديم کليه قطعها توليد مي شود. آقاي نصيري متذکر مي شود:
قالي کاشان به استثناي قالي هاي کناره اي، تقريباً به اندازه سجاده Ùˆ بزرگتر هستند اين در ØØ§Ù„يست Ú©Ù‡ در دهات شرقي کاشان قاليچه هاي به قطع کمتر از ÙŠÚ© متر مربع نيز Ø¨Ø§ÙØªÙ‡Ù…ÙŠ شود.
- توزيع جغراÙيايي
قراء Ùˆ قصبات کاشان Ùˆ نطنز، گرچه در ÙÙ† باÙندگي Ùˆ نقشه تابع Ùˆ دنباله روي کاشانند، ليکن با توجه به قطع نقشه Ùˆ Ø¸Ø±Ø§ÙØªØŒ منطقه را مي توان به دو گروه عمده تقسيم کرد:
نقاط قاليچه Ø¨Ø§ÙØŒ به نقاطي مي گويند Ú©Ù‡ در آنها تا ميزان 90 درصد قاليچه Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شود.
نقاط مختلط Ø¨Ø§ÙØŒ به نقاطي اطلاق مي شود Ú©Ù‡ کليه قطعها بخصوص ابعاد بزرگ، يعني 3×2Ùˆ بيشتر در آنها توليد مي شود.
نقاط قاليچه باÙ:
نقاط "قاليچه باÙ" از دو ØÙˆØ²Ù‡ تشکيل مي يابند:
الÙ- ØÙˆØ²Ù‡ اول، Ú©Ù‡ شامل روستاهاي کنار کوير در ØØ§Ø´ÙŠÙ‡ کاشان است، Ú©Ù‡ قسمتي از آن تا ØØ³ÙŠÙ† آباد، از نظر اداري، جزء کاشان است، Ùˆ قسمت ديگر يعني باد Ùˆ خالد آباد Ùˆ اطرا٠آن، جزء شهرستان نطنز به شمار مي روند. مهمترين مراکز قاليباÙÙŠ اين نواØÙŠ Ø¹Ø¨Ø§Ø±ØªÙ†Ø¯ از: قراءباد Ùˆ ابوزيد آباد. Ø¸Ø±Ø§ÙØª قاليچه هاي اين دهات بين 30 تا 40 رج در گره است Ùˆ نقشه ها از ترنج، Ù…ØØ±Ø§Ø¨ØŒ Ø§ÙØ´Ø§Ù†ØŒ اسليمي، دورنما، صورت Ùˆ واگيره تشکيل شده است. در باد Ùˆ خالد آباد Ùˆ چند ده مجاور، از نقشه هاي کاشان نيز Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ مي شود. وجود دستگاه هاي جوشقاني نيز، به واسطه ازدواج Ùˆ سکونت زنان جوشقاني در اين ناØÙŠÙ‡ است Ú©Ù‡ همراه شوهرانشان براي سکونت به "باد" آمده اند.
ب- ØÙˆØ²Ù‡ دوم از منطقه قاليچه Ø¨Ø§ÙØŒ کلاً در شهرستان نطنز واقع شده Ú©Ù‡ مهمترين مرکز قاليباÙÙŠ آن همان شهر نطنز است. نيمي از نقشه معمول در نطنز ترنج Ùˆ Ù…ØØ±Ø§Ø¨ØŒ Ùˆ نيم ديگر به نقشه Ø§ÙØ´Ø§Ù† Ùˆ جوشقان Ùˆ ØØ§Ø¬ خانمي اختصاص دارد Ú©Ù‡ در کاشان معمول نيست. قمصر Ùˆ گلستانه Ùˆ گبرآباد نيز، گر Ú†Ù‡ جزء منطقه کوهپايه Ùˆ به Ø§ØµØ·Ù„Ø§Ø Ù…Ø®ØªÙ„Ø· باÙند، اما برخلا٠مناطق ديگر به طور استثناء به Ø¨Ø§ÙØª قاليچه اختصاص دارند. Ù†Ø§Ú¯ÙØªÙ‡ نماند قسمتي از شهرستان نطنز نيز جزء ØÙˆØ²Ù‡ باÙندگي مختلط است Ú©Ù‡ بعد ØªÙˆØ¶ÙŠØ Ø¯Ø§Ø¯Ù‡ خواهد شد.
نقاط مختلط باÙ:
روستاهاي سراسر کاشان Ùˆ بخشي از شهرستان نطنز، شامل نقاط "مختلط باÙÙŠ" است، Ú©Ù‡ همه نوع قطع Ùˆ بخصوص قاليهاي بزرگ از 3×2ذرع تا 4×5/3 ذرع Ùˆ بيشتر از اين توليدي شوند.
قسمتي از شهرستان نطنز Ú©Ù‡ جزء "باÙندگي مختلط" است مرکب است از دهات شمال غربي نطنز Ú©Ù‡ از "هنجن" شروع شده از يکسو به "بيدهند" Ùˆ "ÙØ±ÙŠØ²Ù‡Ù†Ø¯" Ùˆ از سوي ديگر به "ابيانه" مي رسد.
علاوه بر روستاهاي اطرا٠کاشان Ùˆ شهرستان نطنز در دو منطقه جغراÙيايي ديگر Ú©Ù‡ از Ù„ØØ§Ø¸ اداري به کاشان وابسته اند مي توان نمونه هاي قالي کاشاني را سراغ Ú¯Ø±ÙØª اين مناطق قاليباÙÙŠ عبارتند از: آران Ùˆ بيدگل Ùˆ منطقه کوهپايه Ùˆ ابيانه.
منطقه کوهپايه:
کوهپايه منطقه وسيعي است Ú©Ù‡ ØÙˆÙ…Ù‡ Ùˆ دهات کاشان را در بر مي گيرد. شمال غربي آن را دهات قه، رهق، ازناوه، Ùˆ ØØ¯Ø¬Ù†ÙˆØ¨ÙŠ Ø¢Ù† را قهرودوبرزک، ÙˆØØ¯ شرقي Ùˆ شمال شرقي آن رارم دشت، وجزه، Ùين Ùˆ راوند، Ùˆ ØØ¯ غربي آن را دهات مزوش Ùˆ قالهر تشکيل ميدهد. قاليهاي توليدي در اين منطقه به اندازه هاي 3×2 Ùˆ بيشتر است. قاليهاي راوند Ùˆ طاهر آباد در منطقه کوهپايه، با Ø¨Ø§ÙØª نقشه کاشان Ùˆ نقشه معرو٠به برگ موي به Ø¨Ø§ÙØª خوب مشهورند. همان طور Ú©Ù‡ قبلاً اشاره شد قمصر، گلستانه Ùˆ گبر آباد گرچه درمنطقه کوهپايه اند (منطقه مختلط باÙ)ØŒ اما اکثريت قريب به Ø§ØªÙØ§Ù‚ آنها قاليچه باÙند. در Ùين Ùˆ منطقه وسيع کوهپايه انواع نقشه ها، مثل شاه عباسي Ùˆ غيره Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شود. Ø¸Ø±Ø§ÙØª قاليهاي اين منطقه معمولاً بين 30 تا45 رج در گره است، Ùˆ نقشه هاي مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ به طور کلي 3/1 ترنج Ùˆ Ù…ØØ±Ø§Ø¨ Ùˆ3/1 ديگر Ø§ÙØ´Ø§Ù† Ùˆ اسليمي وبقيه شامل نقشه هاي ديگرند. رنگ زمينه نقشه ها نيز،بنا به درخواست بازار در تغيير است.
ابيانه:
ابيانه در منتهي اليه شمال غربي نطنز مي باشد، گر Ú†Ù‡ در منطقه مختلط با٠قرار دارد، اما از اين قاعده مستثني است. زيرا قاليهاي Ø¨Ø§ÙØª اين منطقه داراي نقشه جوشقاني است. Ø¨Ø§ÙØª قالي Ùˆ نقشه جوشقاني گويا به همت مردي از اهالي کامو Ú©Ù‡ ØØ¯ÙˆØ¯ ÙŠÚ© قرن پيش در ابيانه ساکن بوده است در آنجا رايج گرديده است. مصر٠خامه در ابيانه بيشتر دستريس بوده، Ùˆ اکثراً از پشم بومي تهيه مي شود. Ø¸Ø±Ø§ÙØª قاليهاي ابيانه بين 20 تا 25 رج در گره است.
امروزه خشکسالي مکرر زمين آن چنان به قاليباÙÙŠ کاشان وسعت بخشيده Ú©Ù‡ تنها شايد ÙŠÚ© هشتم Ú©Ù„ دهات Ùˆ قصبات آن در امر قاليباÙÙŠ شرکت نداشته باشند، Ú©Ù‡ آنها هم از جمله نقاط Ú©Ù… جمعيت Ùˆ يا خالي از سکنه اند Ùˆ اين امر، شمار بسياري از ساکنان منطقه را Ú†Ù‡ مستقيم Ùˆ Ú†Ù‡ غير مستقيم باتوجه به مشاغل گوناگون وابسته نظير ØÙ„اجي، ريسندگي، چله کشي،
نقشه کشي در بر مي گيرد.
امروزه کارگاههاي قاليباÙÙŠ درکاشان صر٠نظر از آنکه بوسيله تک Ø¨Ø§ÙØ§Ù† Ùˆ Ú©Ø§Ø±ÙØ±Ù…ايان اداره مي شود، خانه هاي مسکوني در شهرها Ùˆ روستاها را هم در بر مي گيرد. معمولاً در هر خانه بيش از ÙŠÚ© تا دو دار بيشتر نيست. Ø¸Ø±Ø§ÙØª قاليها از 28 تا 80 رج در گره تغيير مي کند Ùˆ قاليهاي بسيار ظري٠از ابريشم Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ مي شوند. دختران Ùˆ زنان کاشاني در Ø¨Ø§ÙØª قاليها نقش بسزايي را Ø§ÙŠÙØ§ مي کنند، ليکن شمار مرداني Ú©Ù‡ به Ù„ØØ§Ø¸ بيکاري از اين طريق ارتزاق مي کنند نيز Ú©Ù… نيستند.
مرکز ÙØ±ÙˆØ´ بيشتر توليدات، بازار کاشان است. انجام معاملات معمولاً بر مبناي ذرع يا 104 سانتيمتر است Ùˆ پرداخت دستمزد براساس ذرع 40 رجي Ùˆ يا قواره (قاليچه) صورت مي گيرد.
انواع ÙØ±Ø´ در مناطق ایران:
ÙØ±Ø´ آران Ùˆ بیدگل
ÙØ±Ø´ بختیاری
ÙØ±Ø´ عشایری
ÙØ±Ø´ جوشقان
ÙØ±Ø´ اصÙهان
ÙØ±Ø´ کرمان
ÙØ±Ø´ کاشان Â
بهترین قالیشویی و مبلشویی در تهران
برای اطلاعات بیشتر کلیک کنیدقالیشویی ، مبل شویی ، موکت شویی ، خشک شویی