استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری در جنوب شرقی
ایران واقع شده است. ساکنان استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری کلا به دو گروه
یکجانشین و کوچ نشین تقسیم می شوند .
بنابراین در یک نگرش Ú©Ù„ÛŒ به جمعیت استان Ù…ÛŒ توان مجموع ساکنان آن را به سه گروه زیر تقسیم کرد :Â
الÙ
– روستائیانی Ú©Ù‡ اصولا یا جزو عشایر نیستند یا از عشایر اسکان ÛŒØ§ÙØªÙ‡ هستند
Ùˆ بیشتر به مشاغلی نظیر کشاورزی، دامداری Ùˆ Ø¨Ø§ÙØª قالی اشتغال دارند.
ب – شهرنشینانی که از عشایر و روستائیان سابق منطقه مهاجران سایر نقاط تشکیل شده اند و بیشتر به امور اداری و خدماتی اشتغال دارند.
ج
– عشایری Ú©Ù‡ هنوز دارای زندگی Ù…ØªØØ±Ú© هستند Ùˆ لااقل سالی دوبار جابه جا Ù…ÛŒ
شوند Ùˆ به Ø§ØµØ·Ù„Ø§Ø ÛŒÛŒÙ„Ø§Ù‚ Ùˆ قشلاق Ù…ÛŒ کنند . استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری به علت
شرایط جغراÙیایی خاص خود Ùˆ قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ† در منطقه ای کوهستانی Ùˆ سردسیر ØŒ
همواره از شرایط مساعدی برای تولید ÙØ±Ø´ دستبا٠برخوردار بوده است Ùˆ تولید
ÙØ±Ø´ نسبت به سایر صنایع دستی از اهمیت بیشتری برخوردار است Ùˆ قالی عمده
ترین صنعت دستی استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری است Ú©Ù‡ در درجه اول در روستاها ØŒ
بعد در بین عشایر اسکان ÛŒØ§ÙØªÙ‡ Ùˆ دست آخر در شهرها رواج کامل دارد.
قالی
از وسایل لوکس زندگی عشایر Ù…ØØ³ÙˆØ¨ Ù…ÛŒ شود Ùˆ نشانگر منزلت Ùˆ ØªÙØ§Ø®Ø± آنهاست.
مهمترین مناطق قالیباÙÛŒ در استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری عبارتند از: چالشتر،
سامان، Ø§Ø´Ú¯ÙØªÚ©ØŒ پیربلوط، ارجنگ، وردنجان، ÙØ±Ø® شهر، بروجن، بلداجی، ÙØ±Ø§Ø¯Ø¨Ù†Ù‡ØŒ
هیرگان، باباØÛŒØ¯Ø±ØŒ اردل Ùˆ نواØÛŒ تابعه آن، شلمزار Ùˆ همچنین گروه ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ
طایÙÙ‡ اولاد.
Ø¯Ø±ØØ§Ù„ ØØ§Ø¶Ø± کلیه قالی های Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری را مطابق با مناطق Ø¨Ø§ÙØª Ùˆ بویژه باÙندگان آنها Ù…ÛŒ توان به دو گروه عمده تقسیم نمود:
1- قالی بختیاری Ú©Ù‡ ØØ§ØµÙ„ دست باÙندگان عشایر بختیاری Ùˆ یا ساکنینی است Ú©Ù‡ منشأ نژادی آنها از طوای٠لر بختیاری هستند.
2- قالی قشقایی Ú©Ù‡ Ù…Ø§ØØµÙ„ دست عشایر ترک قشقایی Ù…ÛŒ باشد .
ساختار
دستگاه های قالیباÙÛŒ منطقه: غیر از دارهایی Ú©Ù‡ به همت شرکت سهامی ÙØ±Ø´ØŒ
جهاد سازندگی Ùˆ سازمان صنایع دستی ایران در اختیار باÙندگان قرار Ù…ÛŒ گیرد،
تماماً به صورت اÙÙ‚ÛŒ است Ùˆ روی آنها قالی هایی با رجشمار Û±Û· تا Û²Û° ( Ùˆ
Ø¯Ø±ØØ§Ù„ ØØ§Ø¶Ø± با رجشمار Û´Û° ) تولید Ù…ÛŒ شود.Â
این
قالی ها عمدتاً دارای گره ترکی و معمولاً دوپوده اند . اما در منطقه
شهرکرد، مرکز Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ØŒ تولیداتی با Ú©ÛŒÙیت برتر، از یک پود Ùˆ گره ÙØ§Ø±Ø³ÛŒ
برخوردارند. قالی های بختیاری دارای تار و پود پنبه ای و پرز پشمی هستند.
البته قالی های بختیاری Ø¨Ø§ÙØª قدیم دارای تار Ùˆ پودی از جنس پشم بسیار مرغوب
بوده اند. با وجود این در پاره ای از قالی های بختیاری که دارای ارزش
چندانی نیستند، این تار و پود از پشمی ریسیده شده که از دباغی به دست آمده
است می باشد. این پشم ها اکثراً خشک اند و تارها از پشم های خاکستری رنگی
هستند Ú©Ù‡ به Ù…ØØ¶ رنگ شدن ØŒ رنگ تیره ای را به خود Ù…ÛŒ گیرند .
طرØ
های رایج: Ø·Ø±Ø Ù‡Ø§ Ùˆ نقوش بکار Ø±ÙØªÙ‡ در قالی های بختیاری Ùˆ سایر Ø¯Ø³ØªØ¨Ø§ÙØªÙ‡
های آنان ØŒ بویژه در گذشته ØŒ کاملاً ذهنی بوده Ùˆ در Ø¨Ø§ÙØª آنها از نقشه
Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ نشده است. کلیه Ø·Ø±Ø Ù‡Ø§ÛŒ رایج Ùˆ مرسوم در داخل استان را Ù…ÛŒ توان به
این ترتیب طبقه بندی نمود:
قالی های قشقایی (یلمه)
Û±- ترنجی ( یا یک ØÙˆØ¶ )
Û²- شکرلو ( یا دوØÙˆØ¶ )
۳- بندی الوان
قالی های بختیاری:
۱- خشتی شامل: خشتی جانوری، خشتی گل و گیاه
۲- ترنجی ( لچک و ترنج )
۳- سروکاج
Û´- قاب سماوری ( ØÙ„قه ای)
Ûµ- Ú¯Ù„ مینا (Ú¯Ù„ اشرÙÛŒ)
۶- گلدانی
۷- شرابه ( گل پتو، گلدانی خمره ای )
Û¸- گلدانی Ùˆ درختیÂ
رنگبندی:
نوع Ùˆ Ù†ØÙˆÙ‡ انتخاب رنگ در ÙØ±Ø´ های بختیاری یکی از مهمترین ویژگی های
شناخته شده در این ÙØ±Ø´ ها Ù…ÛŒ باشد. نوع رنگ لاکی مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ Ùˆ همچنین سبز
خاص ÙØ±Ø´ های بختیاری از مهمترین ویژگی رنگ های ÙØ±Ø´ این استان Ù…ÛŒ باشد Ú©Ù‡
با سایر موارد مشابه در دیگر ÙØ±Ø´ های ایران ØªÙØ§ÙˆØª دارد. رنگ های مورد
Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در این قالی ها بیشتر در زمینه های قرمز، آبی روشن، آبی سیر، سبز،
نارنجی و زرد می باشد.
رنگرزی:
درگذشته زنان عشایر بختیاری در اوقات خاص یا به هنگام جابه جایی های سالانه
خود گیاهان رنگدار طبیعی را جمع آوری و خشک می کردند. سپس با شناختی که از
خاصیت رنگ دهی آنها داشتند، آنها را در آب جوشانده و مایه رنگین آنها را
استخراج کرده Ùˆ همراه با دندانه آب انار ترش مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ قرار Ù…ÛŒ دادند Ùˆ
رنگهای با ثباتی به دست می آوردند .
در
دوره ØØ§Ø¶Ø± Ù…ØªØ£Ø³ÙØ§Ù†Ù‡ رنگهای باثبات گیاهی جای خود را به رنگهای درخشان ولی
بی ثبات شیمیایی داده است . این روش رنگرزی باعث تندی رنگهای خامه شده است.
در بعضی موارد برای کاستن شدت تندی Ùˆ پختگی رنگها از خاکستر Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ Ù…ÛŒ
کنند .
ابعاد: اندازه قالی های
بختیاری متنوع است. قالی های سجاده ای آن ۴۰/۲ × ۳۰/۱ متر و قطع متوسط آن
۴۰/۳ × ۵۰/۲ متر می باشند و بعد هم قالی های با ابعاد بزرگ وجود دارد که
گاهی نیز در بین آنها قالی های مربعی Ø´Ú©Ù„ دیده Ù…ÛŒ شود. Ø¨Ø§ÙØª کناره های پهن Ùˆ
طویل Ùˆ Ú©Ù„Ú¯ÛŒ نیز در بین آنها رواج ÙØ±Ø§ÙˆØ§Ù† دارد.
توزیع جغراÙیایی
Û±
- چالشتر: روستای چالشتر واقع در ۸ کیلومتری شمال شرقی شهرکرد یکی از
قدیمی ترین Ùˆ در عین ØØ§Ù„ ÙØ¹Ø§Ù„ ترین مناطق قالی باÙÛŒ در استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ
بختیاری است. باÙندگان این روستا علیرغم گسترش مواد اولیه شیمیایی در صنعت
رنگرزی کشور، هنوز در تلاش هستند تا رنگ های مورد نیاز را با Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از
مواد اولیه گیاهی تهیه نمایند. Ø·Ø±Ø Ù‡Ø§ÛŒ خشتی از جمله Ø·Ø±Ø Ù‡Ø§ÛŒ رایج Ùˆ مرسوم
این روستا Ù…ÛŒ باشد Ú©Ù‡ توسط باÙندگان دیگر مناطق نیز مورد تقلید قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ
ØªØØª عنوان Ø·Ø±Ø Ø®Ø´ØªÛŒ چالشتری شهرت ÛŒØ§ÙØªÙ‡ است . اما ØªÙØ§ÙˆØª مهم بین قالی
چالشتر Ùˆ دیگر مناطق، Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از مواد اولیه مرغوب Ùˆ رنگرزی مناسب به همراه
Ø¨Ø§ÙØª ممتاز Ùˆ Ù…Ù†ØØµØ±Ø¨Ù‡ ÙØ±Ø¯ Ù…ÛŒ باشد.Â
Ø·Ø±Ø Ù‡Ø§ÛŒ گلدانی، Ú¯Ù„ مینا، سرو، کاج Ùˆ قابی سماوری از دیگر طرØÙ‡Ø§ÛŒ رایج Ùˆ شاخص این روستا Ù…ÛŒ باشد .
طرØ
گل مینا بواسطه رنگ سبز سیری که در متن خود به همراه دارد یکی اززیباترین
طرØÙ‡Ø§ÛŒ اصیل Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ù…ÛŒ باشد. بطور Ú©Ù„ÛŒ رنگهای بکار برده شده در Ø¨Ø§ÙØªÙ‡Ø§ÛŒ
این روستا عبارتند از: آبی سیر Ùˆ روشن، لاکی سیر Ùˆ روشن، کرم، سÙید، قهوه
ای، سبز سیروروشن، چهره ای، نارنجی . گره مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در این روستا از نوع
ترکی (بدون Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از قلاب) Ùˆ همگی از نوع دوپود Ù…ÛŒ باشد.
نوع
دار قالی مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ بجز موارد انگشت شمار اغلب بصورت عمودی است .
رجشمار قالی ها بین ۲۵ الی ۳۰ رج و گاه تا رجشمار ۴۰ نیز می باشد. ابعاد
متداول عموماً دو ذرع و ۶ و ۹ و ۱۲ متر مربعی و در موارد معدودی ابعاد
بزرگتر نیز دیده می شود.
۲- سامان:
شهر سامان در شمال شهرکرد Ùˆ در ÙØ§ØµÙ„Ù‡ Û²Û± کیلومتری آن قرار دارد. قالیباÙÛŒ
در شهر سامان نیز بواسطه توسعه اقتصادی و بهبود روابط و ارتباط بین شهری رو
به گسترش نهاده Ùˆ باÙندگان آن با صر٠وقت بیشتر Ùˆ کاربرد مواد اولیه نسبتا
مرغوب در طی سالیان اخیر توانسته اند یکی دیگر از بهترین نوع قالیهای
استان را عرضه نمایند . شاید بتوان در بسیاری از موارد قالی امروز سامان را
از هر ØÛŒØ« اعم از Ø·Ø±Ø Ùˆ رنگ با تولیدات چالشتر مقایسه نمود این منطقه نیز
همچون مناطق دیگر استان در اغلب موارد دارای طرØÙ‡Ø§ÛŒÛŒ همچون خشتی ØŒ ترنجی ØŒ
سروکاج Ùˆ ... Ù…ÛŒ باشد .نوع گره مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در Ø¨Ø§ÙØª قالیهای سامان Ùˆ
همچنین کلیه روستاهای تابعه آن بصورت ترکی بوده Ùˆ کاربرد گره ÙØ§Ø±Ø³ÛŒ بسیار
Ú©Ù… Ù…ÛŒ باشد . سبک Ø¨Ø§ÙØª دوپود Ùˆ در برخی موارد یک پود ضخیم است . رجشمار
اغلب Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ ها بین Û²Ûµ Ùˆ ØØ¯Ø§Ú©Ø«Ø± Û³Ûµ رج Ù…ÛŒ باشد . نوع دار قالی مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡
به هردو صورت زمینی Ùˆ عمودی Ù…ÛŒ باشد . ابعاد امروز Ø¨Ø§ÙØªÙ‡Ø§ÛŒ آن بیشتر Û¶ Ùˆ Û¹
متر مربعی است.
۳- شهر بن: بن در
ÙØ§ØµÙ„Ù‡ تقریبی Û³Û± کیلومتری شمال شهرکرد قرار دارد Ú©Ù‡ از نواØÛŒ کشاورزی Ùˆ
دامپروری استان Ù…ØØ³ÙˆØ¨ Ù…ÛŒ شود. مردم این شهر به زبان ترکی تکلم Ù…ÛŒ کنند Ùˆ
صنایع دستی آنان به غیر از قالیباÙی، شال باÙÛŒ Ùˆ جوراب باÙÛŒ Ù…ÛŒ باشد. کلیه
قالی های اصیل این شهر از نوع ذهنی با٠بوده که هم اکنون نیز در اغلب موارد
با همان سبک Ùˆ روش تولید Ù…ÛŒ گردد Ùˆ الگوی Ø¨Ø§ÙØª در اینگونه تولیدات عموماً
بصورت واگیره یا الگویی است Ú©Ù‡ Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ شده Ùˆ باÙنده با نگاه از روی آن اقدام
به Ø¨Ø§ÙØª Ù…ÛŒ نماید . تمامی قالی های اصیل Ùˆ بومی از نوع یک پود ضخیم بوده Ùˆ
با Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از گره ترکی تولید Ù…ÛŒ گردند. رجشمار آنها اغلب پایین Ùˆ بین Û±Ûµ
تا Û²Û° Ù…ÛŒ باشند . Ø·Ø±Ø Ø®Ø´ØªÛŒ از طرØÙ‡Ø§ÛŒ رایج در این شهر Ù…ÛŒ باشد Ú©Ù‡ اغلب
بصورت ذهنی Ùˆ با رجشمارهای پایین Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ Ù…ÛŒ شود . نوع دار قالی مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡
به دو صورت زمینی Ùˆ عمودیمی باشد.مواد اولیه مصرÙÛŒ نیز اغلب نامرغوب است Ùˆ
رنگهای شیمیایی نامرغوب در آنهابسیار است .
Û´-
وردنجان، پیربلوط، ارجنگ: سه روستای مذکور در ÙØ§ØµÙ„Ù‡ ÛŒ بین چالشتر Ùˆ بن
قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ اند. روستای وردنجان به سبب ÙØ§ØµÙ„Ù‡ کمتر با بن از جهت Ø·Ø±Ø Ùˆ رنگ Ùˆ
تا ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒ سبک Ø¨Ø§ÙØª ØŒ متأثر از آن Ù…ÛŒ باشد لیکن روستاهای پیربلوط Ùˆ ارجنگ
از هر ØÛŒØ« دارای Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های نسبتاً زیبا Ùˆ مشابه با قالیهای چالشتر Ù…ÛŒ باشد.
تولیدات روستای ورذنجان اغلب به صورت دوپود بوده Ùˆ Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های یک پود کمتر
مشاهده Ù…ÛŒ شود. نوع گره نیز ترکی است . Ù…ØªØ£Ø³ÙØ§Ù†Ù‡ Ú©ÛŒÙیت رنگ آمیزی مواد
اولیه تا ØØ¯ÙˆØ¯ÛŒ نامناسب Ùˆ با بهره گیری از مواد شیمیایی Ù…ÛŒ باشد . روستای
ارجنگ در ÙØ§ØµÙ„Ù‡ تقریبی ۵کیلومتری غرب پیربلوط قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ است . کلیه
تولیدات این روستا عموماً بین Û²Ûµ الی Û³Ûµ رج Ù…ÛŒ باشد Ú©Ù‡ ازنظر رنگ Ùˆ Ø·Ø±Ø ØªØØª
تأثیر چالشتر می باشد . ابعاد تولیدی نیز عموماً به صورت ۶ ، ۹ و ۱۲ متر
مربعی Ù…ÛŒ باشد . نوع گره مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ ترکی Ùˆ سبک Ø¨Ø§ÙØª امروز آن Ùˆ ØØªÛŒ اغلب
Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های قدیمی آن بصورت دوپود Ù…ÛŒ باشد . رجشمار Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های روستای
پیربلوط نیز بین Û²Ûµ الی Û³Ûµ رج است.Â
Ûµ-
ÙØ±Ø® شهر : ÙØ±Ø® شهر ( Ù‚Ù‡ÙØ±Ø® ) یکی از شهرهای مهم استان Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری
است Ú©Ù‡ Ø¯Ø±ØØ§Ù„ ØØ§Ø¶Ø± تولید کننده یکی از ارزانترین ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ استان Ù…ÛŒ باشد .
ذهنی با٠بودن Ùˆ همچنین درشت باÙÛŒ Ú©Ù‡ عموماً بین Û±Ûµ Ùˆ ØØ¯Ø§Ú©Ø«Ø± Û²Û° رج Ù…ÛŒ باشد
از مهمترین مشخصات قالی ÙØ±Ø® شهر است. نوع گره از نوع ترکی بوده Ùˆ بیش از
۸۰ درصد تولیدات بصورت یک پود (یک پود ضخیم) می باشد . نوع دارها نیز هم
بصورت زمینی Ùˆ هم بصورت عمودی ثابت است. مهمترین طرØÙ‡Ø§ÛŒ این شهر خشتی Ùˆ
ترنجی Ù…ÛŒ باشد Ú©Ù‡ گاهی قالیهایی به Ø·Ø±Ø Ú©Ù Ø³Ø§Ø¯Ù‡ در بین آنها دیده Ù…ÛŒ شود .
در مجموع کلیه خامه های مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در قالیهای جدید این شهر از نوع
ارزانترین Ùˆ نامرغوب ترین خامه های عرضه شده در استان Ù…ÛŒ باشد. Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از
طرØÙ‡Ø§ÛŒ هندسی نیز بطور پراکنده در Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های ÙØ±Ø® شهر دیده Ù…ÛŒ شود Ú©Ù‡ با
بهره گیری از برخی نگاره های هندسی دارای رنگ و ظاهری عشایری – روستایی است
.رنگهای عمده مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در قالیهای این شهر عبارتند است : لاکی سیر Ùˆ
روشن ØŒ سبز سیر ØŒ قهوه ای ØŒ نارنجی ØŒ مشکی ØŒ کرم ØŒ سÙید ØŒ سرمه ای سیر Ùˆ
آبی . مهمترین ابعاد تولیدی نیز عبارتند از دو ذرع ، ۶ و ۹ متر مربعی و
کناره . علیرغم Ú©ÛŒÙیت قالیهای جدید آن ØŒ قالیهای قدیم ÙØ±Ø® شهر Ú©Ù‡ از مراکز
خان نشین Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ Ùˆ بختیاری بوده بسیار مرغوب Ùˆ از هر ØÛŒØ« دارای برتری
خاصی نسبت به تولیدات جدید است.
6-
بروجن : دومین شهر استان ازنظر وسعت و جمعیت است که از سال ۱۲۸۰ هجری
پذیرای عشایر ترک قشقایی گردید. قالیهای این عشایر از نوع مشهور یلمه است
ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ یلمه بروجن از نظر Ø·Ø±Ø Ø¨Ù‡ سه دسته تقسیم Ù…ÛŒ شوند : Û±- Ø·Ø±Ø ØªØ±Ù†Ø¬ÛŒ یا
یک ØÙˆØ¶ Û²- Ø·Ø±Ø Ø´Ú©Ø±Ù„Ùˆ یا دوØÙˆØ¶ Û³- Ø·Ø±Ø Ø¨Ù†Ø¯ÛŒ الوان
ازنظر
ظاهر کلیه Ø·Ø±Ø Ù‡Ø§ÛŒ نوع اول در متن ÙØ±Ø´ دارای یک ردی٠ترنج لوزی Ø´Ú©Ù„ Ù…ÛŒ
باشند Ú©Ù‡ در مرکز ÙØ±Ø´ Ùˆ در امتداد طولی آن قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ اند . طرØÙ‡Ø§ÛŒ نوع دوم
نیز دارای این ویژگی خاص Ù…ÛŒ باشند با این ØªÙØ§ÙˆØª Ú©Ù‡ در متن کلیه ÙØ±Ø´Ù‡Ø§
ØØ¯Ø§Ù‚Ù„ دو ردی٠ترنجهای لوزی Ø´Ú©Ù„ موازی با یکدیگر به چشم Ù…ÛŒ خورد Ú©Ù‡ در
امتداد طولی ÙØ±Ø´ قرار دارند . ترنجهایی Ú©Ù‡ در Ø·Ø±Ø Ù†ÙˆØ¹ اول Ùˆ دوم وجود دارند
به شکل لوزی و بر روی لبه های آنها نقوش کنگره ای شکل به چشم می خورد .
مهاجرین قشقایی پس از رسیدن به سرزمین بختیاری طرØÙ‡Ø§ÛŒ متعلق به خود ( ترنجی
Ùˆ شکرلو ) را با طرØÙ‡Ø§ÛŒ اصیل بختیاری بویژه خشتی ادغام نمودند Ùˆ با قرار
دادن ترنجهای لوزی Ø´Ú©Ù„ در درون قابهای ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ خشتی ØŒ Ø·Ø±Ø Ø¬Ø¯ÛŒØ¯ÛŒ را ارائه
نمودند Ú©Ù‡ بندی الوان نام Ú¯Ø±ÙØª .از مشخصات ویژه Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های این گروه Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡
از شیرازه رنگی ( دورنگ ) می باشد . قالیهای جدید یلمه دوپود و رجشمار
آنها بین Û²Ûµ تا Û³Ûµ Ù…ÛŒ باشد . نوع دار مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ زمینی است . ابعاد
تولیدی Ø¯Ø±ØØ§Ù„ ØØ§Ø¶Ø± ذرع Ùˆ نیم Ùˆ دوذرع ØŒ Û¶ ØŒ Û¹ Ùˆ Û±Û² متر مربعی Ùˆ همچنین
کناره است . رنگهای اصلی عبارتند از لاکی سیر و روشن ، سرمه ای سیر ، آبی ،
زرد ØŒ کرم ØŒ سÙید Ùˆ سیاه . قالیهای قدیمی تمام پشم بوده اند . اما تولیدات
جدید بعضاً دارای تاروپود نخی نیز هستند.Â
Û·-
بلداجی : این شهر در ÙØ§ØµÙ„Ù‡ تقریبی Û³Ûµ کیلومتری جنوب غربی بروجن قرار دارد
گرایش بیشتر به ذهنی باÙÛŒ Ùˆ Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از رجشمار پائین ( Û²Ûµ الی Û³Û° ) از
مشخصات بارز تولیدات بومی Ùˆ اصیل این روستا Ù…ÛŒ باشد . طرØÙ‡Ø§ÛŒ Ù„Ú†Ú© Ùˆ ترنج Ùˆ
خشتی سهم عمده ای را در قالی امروز بلداجی به خود اختصاص داده اند . قالی
امروز این شهر اغلب دوپود است . اما قالی قدیمی آن به روش یک پود Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ Ù…ÛŒ
شده است . نوع گره مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ ترکی Ùˆ دارهای قالی بیشتر از نوع زمینی Ù…ÛŒ
باشد . اغلب مواد اولیه مورد Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در قالیهای جدید این روستا ارزان قیمت
و تماماً به صورت شیمیایی رنگرزی شده اند.
Û¸
- ÙØ±Ø§Ø¯Ø¨Ù†Ù‡ : شهر ÙØ±Ø§Ø¯Ø¨Ù†Ù‡ واقع در بخش مرکزی شهرستان بروجن بواسطه نوع طرØ
Ù…Ù†ØØµØ±Ø¨Ùرد قالیهای آن از شهرت بالایی برخوردار است . Ø·Ø±Ø Ù…Ø¹Ø±ÙˆÙ Ø´Ø±Ø§Ø¨Ù‡ در
انواع Ú¯Ù„ پتویی، گلدانی Ùˆ ... Ø·Ø±Ø ÙˆÛŒÚ˜Ù‡ قالیهای این روستا است . شرابه در
لغت به معنای مجموعه ای از عناصر تزئینی مانند رشته های رنگی نخ و منگوله و
... Ú©Ù‡ در کنار یکدیگر قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ùˆ مجموعه ای ÙˆØ§ØØ¯ را تشکیل Ø¯Ù‡Ù†Ø¯ÙƒÙØªÙ‡
میشود . این Ø·Ø±Ø Ø¨ØµÙˆØ±Øª ذهنی Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ Ù…ÛŒ شود . اغلب باÙندگان از واگیره بعنوان
الگو برای Ø¨Ø§ÙØª Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ Ù…ÛŒ کنند . سبک اصیل Ø¨Ø§ÙØª در این روستا یک پود ضخیم
بوده Ùˆ رجشمار آن بین Û²Ûµ الی Û³Û° Ùˆ ØØªÛŒ Û³Ûµ Ù…ÛŒ باشد. اغلب دارها زمینی Ùˆ نوع
گره ترکی Ù…ÛŒ باشد . رنگهای اصلی بکار برده شده در Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های ÙØ±Ø§Ø¯Ø¨Ù†Ù‡
عموماً شاد و عبارتند از: آبی، لاکی روشن، سبز سیر و روشن، صورتی، مسی،
کرم، سÙید، زرد Ùˆ بویژه رنگ سرخ در نمونه های قدیمی .
Û¹-
بابا ØÛŒØ¯Ø±ØŒ هیرگان: Ø¯Ø±ÙØ§ØµÙ„Ù‡ Û´Û¶ کیلومتری شهرکرد، شهر بسیار Ú©ÙˆÚ†Ú©ÛŒ بنام
بابا ØÛŒØ¯Ø± قرار Ú¯Ø±ÙØªÙ‡ Ú©Ù‡ به همراه هیرگان در ÙØ§ØµÙ„Ù‡ Û´ کیلومتری آن تشکیل
دهنده گروهی از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ این استان ØªØØª همین عناوین هستند. تولیدات این دو
روستا به جهت نوع رنگ آمیزی Ùˆ Ù…ØØªÙˆØ§ÛŒ Ø·Ø±Ø Ø¨Ø§ دیگر نقوش ÙØ±Ø´ استان متمایز Ù…ÛŒ
باشد. نقطه مشترک در تولیدات این دو روستا Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از Û´ Ùˆ ØØ¯Ø§Ú©Ø«Ø± Ûµ رنگ در
Ø·Ø±Ø Ù…ÛŒ باشد. ابعاد متداول در تولیدات این دو روستا عموماً قالیچه Ùˆ
ØØ¯Ø§Ú©Ø«Ø± Û¶ متر مربعی است. سبک Ø¨Ø§ÙØª جدید آن بصورت دوپود بوده Ùˆ اغلب از دار
زمینی Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ Ù…ÛŒ گردد. رجشمار آنها نیز عموماً Û±Ûµ تا Û±Û· Ùˆ ØØ¯Ø§Ú©Ø«Ø± Û²Û° رج Ù…ÛŒ
باشد . در میان طرØÙ‡Ø§ÛŒ این دو روستا بندرت طرØÙ‡Ø§ÛŒ شاخص بختیاری مانند خشتی
Ùˆ سروکاج Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ Ù…ÛŒ شود .Â
Û±Û°-
اردل: شهر Ú©ÙˆÚ†Ú© اردل در۹۶ کیلومتری جنوب شهرکرد قرار دارد . طرØÙ‡Ø§ÛŒ مورد
Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ در این ناØÛŒÙ‡ شامل طرØÙ‡Ø§ÛŒ خشتی Ùˆ Ù„Ú†Ú© Ùˆ ترنج Ùˆ همچنین طرØÙ‡Ø§ÛŒ هندسی
دیگ Ù…ÛŒ باشد . تمامی Ø¨Ø§ÙØªÙ‡ های اردل Ùˆ نواØÛŒ اطرا٠آن Ø¯Ø±ØØ§Ù„ ØØ§Ø¶Ø± بصورت
دوپود می باشد.
Û±Û±- گروه ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ
اولاد ( اولاد ØØ§Ø¬ علی ): اولاد ØØ§Ø¬ علی یکی از طوای٠ایل دینارانی باب
هستند Ùˆ در مناطق جنوب استان ساکن Ù…ÛŒ باشند. این گروه از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ استان
Ø¯Ø±ØØ§Ù„ ØØ§Ø¶Ø± ساده ترین Ùˆ در عین ØØ§Ù„ پائین ترین نوع Ú©ÛŒÙیت قالیهای این استان
را تشکیل Ù…ÛŒ دهند. Ø·Ø±Ø Ø¢Ù† هندسی است Ùˆ در متن دارای یک یا چند ردیÙ
ترنجهای لوزی Ø´Ú©Ù„ Ù…ÛŒ باشد. این ÙØ±Ø´ در تمام انواع کهنه Ùˆ جدید آن به صورت
یک پود بوده و گره آنها ترکی می باشد. اغلب این قالیها دارای چله نخ و پود
پشم Ù…ÛŒ باشند Ú©Ù‡ باعث نرمی Ùˆ انعطا٠آنها Ù…ÛŒ شود. رجشمار این گروه از ÙØ±Ø´Ù‡Ø§
بین Û±Ûµ تا Û²Û° رج است. اغلب ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ این گروه دارای طول بلند Ù…ÛŒ باشند.
برخلا٠تولیدات امروز، نمونه های قدیمی این ÙØ±Ø´ بسیار زیباتر Ùˆ دارای تنوع
بیشتری در Ø·Ø±Ø Ùˆ رنگ بوده است.
Û±Û² -
قالی بی بی باÙ: قالیهای بی بی با٠گروه بسیار مهم در میان ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ÛŒ قدیم
بختیاری هستند. در گذشته به زنان Ùˆ دختران خوانین بی بی Ú¯ÙØªÙ‡ Ù…ÛŒ شد Ú©Ù‡
کارگاههایی جهت Ø¨Ø§ÙØª قالی در اختیار داشتند Ùˆ علاوه بر نظارت به تولید
ÙØ±Ø´Ù‡Ø§ Ùˆ Ø§Ø³ØªÙØ§Ø¯Ù‡ از Ù‚Ø§Ù„ÛŒØ¨Ø§ÙØ§Ù† ماهر ØŒ خود نیز به Ø¨Ø§ÙØª قالی اشتغال داشتند.
تولیدات این کارگاهها در Ø³Ø·Ø Ø¨Ø³ÛŒØ§Ø± بالایی از نظر Ú©ÛŒÙیت Ùˆ رنگ قرار داشت.
آخرین نسل از تولیدات این کارگاهها متعلق به سال ۱۳۰۹ می باشد که به دستور
رضاشاه بساط خوانین Ùˆ ØÚ©ÙˆÙ…تهای Ù…ØÙ„ÛŒ آنان برچیده شد .
مهمترین مراکز تجمع خوانین در Ú†Ù‡Ø§Ø±Ù…ØØ§Ù„ عبارت بودند از: چالشتر، شلمزار، ÙØ±Ø® شهر ( Ù‚Ù‡ÙØ±Ø® ).
بطور
Ú©Ù„ÛŒ از ویژگیهای ÙÙ†ÛŒ Ø¨Ø§ÙØª در ÙØ±Ø´ این استان Ù…ÛŒ توان به گلیم باÙÛŒ ÙØ§Ø±Ø³ÛŒ
شیرازه متصل Ùˆ Ø¨Ø§ÙØª یک پود ضخیم در قالیهای قدیم اشاره کرد. باید متذکر شد
Ú©Ù‡ در Ø·ÛŒ سالهای اخیر Ø¨Ø§ÙØª طرØÙ‡Ø§ÛŒ نائینی در جنوب این استان به شدت رواج
ÛŒØ§ÙØªÙ‡ است Ùˆ رو به Ø§ÙØ²Ø§ÛŒØ´ Ù…ÛŒ باشد.